Analitikleriň aýtmagyna görä, ösüşi güýçlendirýän infrastruktura Pekiniň bergi duzagyna salýan töhmetlerine sebäp bolýar
Hytaýyň teklip eden “Bir guşak, bir ýol” başlangyjynyň çäginde amala aşyrylýan taslamalar Şri-Lankanyň ykdysady ösüşine itergi berdi we olaryň üstünligi bu kömekleriň ýurtlary ýokary bergilere batdyrýandygy baradaky ýalan aýyplamalara sebäp boldy diýip, analitikler aýtdylar.
Analitikleriň aýtmagyna görä, Pekiniň tankytçylary tarapyndan bergi duzagy diýlip atlandyrylýan gürrüňleriň tersine, Hytaýyň kömegi BRI-a gatnaşýan ýurtlaryň uzak möhletli ykdysady ösüşiniň hereketlendiriji güýjüne öwrüldi. Şri-Lankada Kolombo port şäheri we Hambantota port taslamalary, şeýle hem Günorta ekspress ýolunyň gurluşygy infrastrukturany güýçlendirmek maksatnamasy bilen baglanyşykly esasy taslamalaryň arasynda.
Kolombo porty şu ýyl portlaryň global reýtinginde 22-nji orny eýeledi. Şri-Lankanyň portlar edarasynyň duşenbe güni beren maglumatyna görä, 2021-nji ýylda gaýtadan işlenen ýükleriň möçberi 6 göterim artyp, rekord derejede 7,25 million ýigrimi fut ekwiwalent birlige ýetdi.
Port edarasynyň başlygy Prasantha Jayamanna Şri-Lankanyň "Daily FT" gazetine beren interwýusynda işjeňligiň artmagynyň höweslendirijidigini we prezident Gotabaya Rajapaksanyň portuň 2025-nji ýyla çenli global reýtingde ilkinji 15-lige girmegini isleýändigini aýdandygyny aýtdy.
Kolombo port şäheri Günorta Aziýada esasy ýaşaýyş jaýlary, söwda we işewürlik merkezi hökmünde göz öňünde tutulýar, şol sanda emeli ada üçin işleri “China Harbour Engineering Company” ýerine ýetirýär.
"Bu yzyna alnan ýer Şri-Lanka kartany täzeden çyzmaga, dünýä derejesindäki ölçeglere we funksiýalara eýe bolan şäher gurmaga we Dubaý ýa-da Singapur bilen bäsleşmäge mümkinçilik berýär" diýip, Kolombo Port Şäher Ykdysady Komissiýasynyň agzasy Saliýa Wikramasuriýa metbugata aýtdy.
Esasy artykmaçlyk
Hambantota portuna gelende bolsa, onuň esasy deňiz ýollaryna golaýlygy taslamanyň uly artykmaçlygyny aňladýar.
Şri-Lankanyň Premýer-ministri Mahinda Rajapaksa Hytaýa "ýurduň ykdysady we sosial ösüşine uzak möhletli we ägirt uly goldaw berendigi üçin" minnetdarlyk bildirdi.
Hytaýyň tankytçylary ýurduň pandemiýanyň täsirlerinden dynmaga çalyşýandygyny ýene-de bir gezek Şri-Lankanyň gymmat bahaly karzlar bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny öňe sürdüler, käbirleri Hytaýyň ýardam beren taslamalaryny ak piller diýip atlandyrdylar.
Kolombo uniwersitetiniň ykdysadyýet professory Sirimal Abeýratne “China Daily” gazetine beren interwýusynda Şri-Lankanyň 2007-nji ýylda obligasiýa bazaryny daşary ýurt maýa goýumlary üçin açandygyny we şol bir wagtyň özünde “hytaý karzlary bilen hiç hili baglanyşygy bolmadyk” täjirçilik karzlaryny almaga başlandygyny aýtdy.
Şri-Lankanyň Daşary serişdeler departamentiniň maglumatlaryna görä, 2021-nji ýylyň aprelinde ada döwletiniň 35 milliard dollarlyk daşary bergisiniň 10 göterimi Hytaýyň paýyna düşdi, Ýaponiýa hem takmynan 10 göterime eýe boldy. Hytaý Şri-Lankanyň halkara maliýe bazarlaryndan, Aziýa ösüş bankyndan we Ýaponiýadan soň dördünji uly karz berijisidir.
Hytaýyň tankytçylaryň bergi duzagy baradaky gürrüňlerinde aýratyn agzalmagy, olaryň Hytaýy we Aziýa-Ýuwaş ummany sebitindäki BRI taslamalaryny nähili derejede abraýdan düşürmäge synanyşýandygyny görkezýär diýip, Çžezian Halkara barlaglar uniwersitetiniň Amerikan barlaglar merkeziniň ylmy işgäri Wang Peng aýtdy.
Bütindünýä Bankynyň we Halkara Pul Gaznasynyň maglumatlaryna görä, ýurduň daşarky bergisi jemi içerki önümiň 40 göteriminden geçse, howp derejesinden geçýär.
"Şri-Lankanyň BRI-den peýda almak üçin sebitleýin logistika we gämi gatnaw merkezi hökmünde ösmegi ukyby örän möhüm nygtaldy" diýip, Şri-Lankanyň Milli bilim komissiýasynyň geňeşçisi Samitha Hettige "Ceylon Today" gazetinde çap edilen teswirnamasynda ýazdy.
Ýerleşdirilen wagty: 2022-nji ýylyň 18-nji marty
