Birleşen Milletler Guramasynyň Söwda we Ösüş boýunça Konferensiýasy (UNCTAD) 2021-nji ýyl üçin deňiz ulaglarynyň syny barada beren maglumatynda, konteýner ýük daşamak nyrhlarynyň häzirki ýokarlanmagynyň, eger dowam etse, häzirki wagtdan 2023-nji ýyla çenli global import nyrhlarynyň derejesini 11%, sarp ediş nyrhlarynyň derejesini bolsa 1,5% ýokarlandyryp biljekdigini aýtdy.
Ýük daşamak üçin ýokary tölegleriň täsiri kiçi ada ösýän döwletlerde (SIDS) has uly bolar, bu ýurtlarda import bahalary 24%, sarp ediji bahalary bolsa 7,5% ýokarlanyp biler. Iň az ösen ýurtlarda (LDC) sarp ediji bahalary 2,2% ýokarlanyp biler.
2020-nji ýylyň ahyryna çenli ýük daşamak nyrhlary garaşylmadyk derejä ýetdi. Bu bolsa Şanhaýyň Konteýnerleşdirilen Ýük Indeksiniň (SCFI) spot nyrhynda öz beýanyny tapdy.
Mysal üçin, Şanhaý-Ýewropa ugry boýunça SCFI spot nyrhy 2020-nji ýylyň iýun aýynda her TEU üçin 1000 dollardan az boldy, 2020-nji ýylyň ahyryna çenli her TEU üçin 4000 dollara golaý ýokarlandy we 2021-nji ýylyň noýabr aýynyň ahyryna çenli her TEU üçin 7552 dollara çenli ýokarlandy.
Mundan başga-da, ýokary islegiň dowam etmegi, teklibiň näbelliligi we ulagyň hem-de portlaryň netijeliligi baradaky aladalar sebäpli ýük daşama nyrhlarynyň ýokary bolmagyna garaşylýar.
Kopengagende ýerleşýän deňizçilik maglumatlary we maslahat beriş kompaniýasy bolan “Sea-Intelligence”-iň iň soňky hasabatyna görä, deňiz ýük daşamalarynyň kadaly derejä gaýdyp gelmegi üçin iki ýyldan gowrak wagt gerek bolup biler.
Munuň üçin, biz nyrhlaryň ýokarlanmagy bilen 5 döwür üçin ortaça hepdelik nyrhlaryň ýokarlanmagyny hasapladyk. Ortaça hasap bilen, pese gaçyşyň 5 döwründe nyrhlar hepdede ortaça -0,6 göterim pese gaçdy. Ösüşiň 5 döwründe nyrhlaryň şol döwürde 1,1 göterim pese gaçandygyny gördük. Bu ýokarlanmalar bilen pese gaçmalaryň arasyndaky 1,8 esse köpdigini aňladýar, bu bolsa nyrhlaryň ýokarlanmagynyň hepdelik esasda pese gaçmalardan 80% güýçli bolýandygyny aňladýar. Häzirki nyrh derejesi 17 aýlyk durnukly nyrh ýokarlanmasyndan soň gelýändigi üçin, netije 1000 indeksine gaýdyp gelmezinden 30 aý öň bolýar.
UNCTAD-yň seljermesi ýokary ýük daşamak nyrhlarynyň käbir harytlaryň, esasan hem kompýuterler, elektron we optiki önümler ýaly global üpjünçilik zynjyrlaryna has ýokary derejede integrasiýa edilen harytlaryň sarp ediş nyrhlaryna beýlekilerine garanyňda has uly täsir edýändigini görkezýär.
Ýokary nyrhlar mebel, dokma önümleri, egin-eşik we deri önümleri ýaly goşmaça gymmaty az bolan önümlere hem täsir eder, olaryň önümçiligi köplenç esasy sarp ediji bazarlaryndan uzakda ýerleşýän pes aýlykly ykdysadyýetlerde böleklere bölünýär. UNCTAD bularyň sarp ediji bahalarynyň 10,2% ýokarlanmagyny çaklaýar.
Ýerleşdirilen wagty: 2021-nji ýylyň 30-njy noýabry
