Çeng Jing
17 ýyl mundan ozal SARS-y anyklamak üçin Hytaýyň ilkinji DNK "çipini" işläp düzen alym Çen Jing COVID-19 ýokançlygyna garşy göreşe uly goşant goşýar.
Bir hepdeden az wagtyň içinde ol COVID-19 bilen birlikde alty sany dem alyş wirusyny bir wagtyň özünde anyklap bilýän we kliniki diagnozyň gyssagly talaplaryny kanagatlandyrýan toplumy işläp düzmek üçin topara ýolbaşçylyk etdi.
1963-nji ýylda doglan Çen, döwlet eýeçiligindäki bioylmlar kompaniýasy bolan “CapitalBio Corp”-yň prezidenti, Milli Halk Kongresiniň deputaty we Hytaý Inženerçilik Akademiýasynyň akademigi.
“Science and Technology Daily” gazetiniň habaryna görä, 31-nji ýanwarda Çenge dem alyş ýollary keselleri boýunça tanymal bilermen Çžong Nanshan täze koronawirus pnewmoniýa ýagdaýlary barada jaň edipdir.
Çžong oňa hassahanalardaky nuklein kislotasyny synagdan geçirmek bilen baglanyşykly kynçylyklar barada gürrüň berdi.
COVID-19 we dümewiň alamatlary meňzeş, bu bolsa takyk barlaglaryň has-da möhümdigini görkezdi.
Wirusy çalt anyklamak, hassalary has köp bejergi almak üçin izolýasiýa etmek we infeksiýany azaltmak üçin wirusy çalt anyklamak, ýokançlygyň öňüni almak üçin örän möhümdir.
Aslynda, Çen Çžoňdan jaň almazdan öň täze koronawirusy synagdan geçirmek üçin topar döredipdi.
Iň başda Çen Tsinghua uniwersitetiniň we kompaniýanyň toparyna täze DNK çipini we synag enjamyny işläp düzmek üçin her minutdan doly peýdalanyp, gije-gündiz laboratoriýada galmaga ýolbaşçylyk etdi.
Çen şol döwürde agşamlyk naharynda köplenç taýýar erişte iýýärdi. Ol başga şäherlerdäki "söweşe" gitmek üçin her gün goşlaryny özi bilen alyp gidýärdi.
“2003-nji ýylda SARS üçin DNK çiplerini işläp düzmek üçin iki hepde gerek boldy. Bu gezek bir hepdeden hem az wagt sarp etdik” diýip, Çen aýtdy.
"Geçen ýyllarda toplan baý tejribämiz we ýurduň bu pudaga yzygiderli goldawy bolmasa, biz bu wezipäni şeýle çalt ýerine ýetirip bilmezdik."
SARS wirusyny barlamak üçin ulanylan çipiň netijelerini almak üçin alty sagat gerek boldy. Indi kompaniýanyň täze çipi bir wagtyň özünde bir ýarym sagadyň dowamynda 19 sany dem alyş ýollary wirusyny barlap bilýär.
Topar çip we synag enjamynyň ylmy-barlag we işläp düzmek üçin wagty gysgaltsa-da, tassyklama prosesi ýönekeýleşdirilmedi we takyklyk asla peselmedi.
Çen kliniki synaglar üçin dört hassahana bilen habarlaşdy, senagat standarty bolsa üç hassahana.
“Epidemiýa bilen ýüzbe-ýüz bolanymyzda, biz geçen gezekkiden has asuda” diýip, Çen aýtdy. “2003-nji ýyl bilen deňeşdirilende, ylmy-barlag netijeliligimiz, önümiň hili we önümçilik kuwwatymyz ep-esli gowulaşdy”.
22-nji fewralda topar tarapyndan işlenip düzülen toplum Milli lukmançylyk önümleri administrasiýasy tarapyndan tassyklanyldy we öň hatarda çalt ulanyldy.
2-nji martda Prezident Si Szinpin Pekinde epidemiýanyň öňüni almak we ylmy taýdan öňüni almak boýunça barlag geçirdi. Çen täze tehnologiýanyň epidemiýanyň öňüni almakda ulanylmagy we wirusy anyklaýyş toplumlarynyň ylmy üstünlikleri barada 20 minutlyk hasabat berdi.
2000-nji ýylda esaslandyrylan “CapitalBio Corp” kompaniýasynyň esasy şahamçasy “CapitalBio Technology” Pekiniň Ykdysady-Tehnologiki Ösüş Zolagynda ýa-da Pekin Elektron Şäherçesinde ýerleşýärdi.
Bu sebitdäki 30-a golaý kompaniýa dem alyş enjamlary, gan ýygnaýan robotlar, gan arassalaýjy enjamlar, kompýuter tomografiýa enjamlary we dermanlar ýaly desgalary işläp düzmek we öndürmek arkaly epidemiýa garşy göreşe gönüden-göni gatnaşdy.
Şu ýylky iki mejlisde Çen ýurtda epidemiýa we hassalar baradaky maglumatlary häkimiýetlere çalt geçirip biljek esasy täze döreýän ýokanç keseller boýunça intellektual ulgamy döretmegi çaltlandyrmagy teklip etdi.
Ýerleşdirilen wagty: 2020-nji ýylyň 12-nji iýuny
